Praca z grupą wychowawczą w internacie

 

Praca z grupą wychowawczą w internacie
Internat, w którym pracuję jest placówką zapewniającą opiekę i wychowanie 230 uczniom Zespołu Szkół Leśnych w Zagnańsku. Rozpiętość wieku wychowanków wynosi od 16 do 22 lat, w internacie mieszkają również słuchacze Policealnej Szkoły Leśnej. Placówka ma charakter koedukacyjny, obecnie zamieszkuje w niej 20 dziewcząt. Budynek internatu jest czterokondygnacyjny, posiada niezbędne wyposażenie sanitarne i usługowe, stołówkę, świetlicę, sale funkcyjne. Wychowankowie zamieszkują w 4 - osobowych salach mieszkalnych. Obok internatu jest szkoła. Opiekę wychowawczą zapewnia kadra złożona z 8 wychowawców i kierownika internatu.
Internat szkolny jest placówką opiekuńczo – wychowawczą, która zapewnia opiekę całkowitą uczniom pobierającymi naukę poza miejscem swego zamieszkania, związany jest organizacyjnie z określoną szkołą (K. Kowalik 1975). Jak każda instytucja posiada swoiste dla siebie funkcje, zadania, formy i metody pracy.
Internat spełnia dwie podstawowe funkcje: społeczną oraz wychowawczo – opiekuńczą. Społeczna funkcja internatu polega najogólniej na stwarzaniu równego startu życiowego młodzieży, niezależnie od miejsca jej zamieszkania i warunków rodzinnych oraz środowiskowych, a w pewnym zakresie – także osobistych warunków zdrowotnych
i rozwojowych. Funkcja opiekuńczo – wychowawcza wiąże się z zaspakajaniem, rozbudzaniem i wspieraniem potrzeb życiowych wychowanków, oraz kierowaniem procesem wychowania rozumianym jako system działań zmierzających do osiągnięcia określonych rezultatów wychowawczych (Z. Wegierski 1979).
     Internat jako placówka opieki całkowitej, zobowiązany jest do zapewnienie najlepszych warunków do wszechstronnego rozwoju wychowanka, w wielu przypadkach kompensowania braków wynikających z niedostatków wychowawczych w rodzinie. Do głównych i najważniejszych zadań w funkcjonowaniu internatu należą :
Troska o stan zdrowia i rozwój fizyczny wychowanków, zapewnienie bezpieczeństwa osobistego oraz higienicznych warunków pobytu w placówce. W szczególności działania te obejmują zapewnienie opieki higieniczno – lekarskiej, dbałość o właściwe wyżywienie, opiekę nad chorymi, organizację zajęć sportowo – rekreacyjnych. Ważnym elementem jest również prowadzenie działań profilaktycznych, które mogą uchronić wychowanków przed zagrożeniami (alkohol, nikotyna, przemoc i agresja, inne uzależnienia).
Zapewnienie optymalnych warunków nauki własnej. Zadaniem internatu jest organizowanie odpowiednich warunków do odrabiania lekcji domowych, rozwijanie zainteresowań, kształtowanie umiejętności samodzielnego wzbogacania wiadomości oraz wdrażanie do systematycznego uzupełniania wiedzy. Do obowiązków kadry pedagogicznej należy zapewnienie odpowiednich warunków materialnych do nauki własnej, poznanie programów szkolnych, śledzenie toku przyswajania wiedzy, tworzenie okoliczności sprzyjających odrabianiu lekcji, udzielanie wskazówek techniczno – metodycznych dotyczących technik i metod uczenia się i przyswajania wiedzy, prowadzenie w miarę potrzeb pracy indywidualnej z wychowankami.
Organizacja czasu wolnego wychowanków. Czas wolny nie oznacza bezczynności lub zupełnego braku jakichkolwiek działań. Za czas wolny wychowanka należy uważać taki czas, który pozostaje mu po wypełnieniu obowiązków szkolnych i domowych,
w którym może on wykonywać czynności według swojego upodobania, związane
z wypoczynkiem, rozrywką i zaspakajaniem własnych zainteresowań (R. Wroczyński 1974). Obowiązkiem wychowawcy internatu jest organizowanie zajęć w wolnym czasie, tak aby każdy wychowanek mógł znaleźć odpowiednią dla siebie dziedzinę
i pole do rozwijania własnych zamiłowań i zainteresowań. Możemy wyróżnić tu następujące formy i obszary aktywności:
-     twórczość-      amatorską, majsterkowanie, zajęcia w kołach przedmiotowych
i zainteresowań;
-     działalność-      społeczna w organizacjach i stowarzyszeniach;
-     zajęcia o charakterze oświatowym ( czytelnictwo, muzea, wystawy);
-     formy rozrywkowe takie jak kino, teatr, telewizja, imprezy;
-     formy ruchowe i rekreacyjne (gry i zabawy, wycieczki, sport)
Wdrażanie wychowanków do samorządności. Zadaniem internatu jest włączanie wychowanków do współudziału w decydowaniu o wspólnych sprawach
i wykonywaniu przez nich konkretnych działań zgodnych z podjęta wcześniej decyzją. Wychowankowie najczęściej mogą decydować i przejawiać swoją aktywność na poziomie organizacji najróżniejszych form zaspakajania potrzeb czasu wolnego, samopomoc koleżeńską, współodpowiedzialność za ład i porządek, oraz w wielu przypadkach organizowanie Sądu Koleżeńskiego.
Współdziałanie internatu ze szkołą, środowiskiem lokalnym oraz rodziną wychowanka. Ważnym zadaniem jest poszukiwanie nowych form współpracy
z otaczającym środowiskiem w celu integracji oraz rozwiązywania problemów wychowawczych. Do najważniejszych partnerów środowiska lokalnego zaliczyć


można: samorządy terytorialne, organizacje społeczne, młodzieżowe, kościół, poradnie psychologiczno – pedagogiczne, związki, stowarzyszenia itp.
Wychowawca pracujący z młodzieżą w internacie musi podejmować takie działania, aby zapewnić wychowankom możliwości rozwoju we wszystkich wyżej wymienionych dziedzinach, wymaga to od niego posiadania wiedzy metodycznej oraz umiejętności instrumentalnych pomocnych w pracy wychowawczo – opiekuńczej. Wymaga to również dużej samodzielności i twórczego podejścia, gdyż w pracy z młodzieżą najczęściej spotykamy się z indywidualnymi przypadkami i problemami, na rozwiązanie których nie ma gotowych recept.
W mojej pracy wychowawczej wykorzystuję szereg różnorodnych form i metod pracy. Jako wychowawca grupy dużą wagę przywiązuje do diagnozowania sytuacji wychowanków, ich potrzeb oraz grupy jako całości. W tym celu systematycznie prowadzę raz w tygodniu zebranie z grupą wychowawczą, z wykorzystaniem aktywnych metod. Wychowankowie uczestniczą w zabawach i grach integrujących, mających na celu lepsze poznanie siebie oraz swoich kolegów i koleżanek. Na takich spotkaniach poruszamy również bieżące sprawy, rozwiązujemy powstałe konflikty, przekazuję komunikaty i informacje dyrektora szkoły oraz kierownika internatu.
W celu poznania struktury grupy przeprowadzam badania socjometryczne, najczęściej korzystam z techniki Moreno oraz plebiscytu życzliwości i niechęci. Oprócz tego prowadzę indywidualne rozmowy z wychowankami przejawiającymi problemy wychowawcze. Wszelkie obserwacje zapisuje z zeszycie spostrzeżeń, w którym zawarte są dane
o wychowanku, jego sytuacji rodzinnej, zainteresowaniach, zauważonych defektach, postępach w nauce i zachowaniu w internacie. Dużą wagę przywiązuje do współpracy
z wychowawcami klasowymi oraz rodzicami wychowanków. Średnio raz w tygodniu analizuję wraz z wychowawcami szkolnymi frekwencję oraz postępy uczniów w nauce. Utrzymuję kontakt z rodzicami podczas wywiadówek oraz indywidualnych spotkań, rozmów telefonicznych, kontaktów listownych.
Po dłuższym okresie pracy, najczęściej po półroczu, prowadzę ewaluację efektów mojej pracy z młodzieżą. Wychowankowie wypełniają ankietę, w której mają okazję anonimowo ocenić wzajemne relacje z wychowawcą, sposób prowadzenia zajęć, odnoszenie się do wychowanków, to co im przeszkadza lub co pomaga w codziennym życiu w internacie.
W zakresie nauki własnej wychowanków przygotowuję odpowiednie warunki do uczenia się. Na piętrze jest do dyspozycji pokój nauki cichej, udostępniam potrzebne pomoce naukowe w postaci encyklopedii, słowników, podręczników. Organizuję zajęcia dla grupy na których zapoznaję wychowanków z racjonalnymi technikami uczenia się oraz pisania prac pisemnych i odpowiedzi ustnych. W przypadku kiedy wychowanek przejawia duże trudności w nauce udzielam indywidualnego wsparcia i pomocy, a także staram się włączyć innych uczniów do pomocy słabszym.
Ze względu na duże zagrożenie uzależnieniami oraz przejawami agresji i przemocy
w grupie dużą czasu poświęcam na działania profilaktyczne.
Posiadając uprawnienia do prowadzenia programów profilaktycznych „Spójrz inaczej na agresję”, Nasze spotkania”, „Weto wobec przemocy” przeprowadzam z grupą cykl zajęć warsztatowych wykorzystujących treści zawarte w tych programach. Wychowankowie zaznajamiają się z zasadami prawidłowej komunikacji, wyrażania emocji i uczuć, zachowań asertywnych oraz radzenia sobie w sytuacjach konfliktowych i funkcjonowania w stresie. Prowadzę również zajęcia warsztatowe poruszające problem zagrożenia wychowanków różnorodnymi uzależnieniami.(Scenariusz zajęć warsztatowych przeprowadzonych z grupą - załącznik nr 1).
W przypadku zaistnienia pierwszych początków eksperymentowania z alkoholem lub nikotyną stosuję metodę wczesnej interwencji szkolnej polegającej na zdiagnozowaniu sytuacji wychowanka, a następnie podpisaniu z nim kontraktu, przy ścisłej współpracy rodziców i wychowawcy klasowego.
Do ważnych działań profilaktycznych zaliczam również atrakcyjne zagospodarowanie czasu wolnego wychowanków. Ze względu na duże zainteresowanie sportem w grupie organizuję raz w tygodniu 2 – godzinne zajęcia sportowe na wolnym powietrzu lub na szkolnej sali gimnastycznej w przypadku niesprzyjającej aury.
Ze względu na posiadane umiejętności muzyczne (gra na instrumentach), prowadzę dla wychowanków naukę gry na instrumentach muzycznych, najlepsi z nich mają możliwość pod moim kierownictwem rozwijać swoje umiejętności, poszerzać wiedzę i pogłębiać wrażliwość muzyczną w szkolnym zespole wokalno – instrumentalnym. Swoje umiejętności wychowankowie prezentują na uroczystościach szkolnych i konkursach. Prowadzę również dla młodzieży zajęcia w kole komputerowym, jest to możliwe dzięki pracowni komputerowej znajdującej się w internacie. Zajęcia prowadzę raz w tygodniu w wymiarze 2 godzin.
     W swej pracy wychowawczej wykorzystuję metody wdrażania do samorządności, tak, aby młodzież mogła brać odpowiedzialność za wybrane dziedziny życia w internacie. I tak zawsze na początku roku szkolnego, młodzież wybiera swoich przedstawicieli, którzy reprezentują grupę, najczęściej kontaktują się z wychowawcą, ustalają harmonogram dyżurów i prac. Młodzież przejmuje część obowiązków związanych z utrzymaniem porządku
i czystości w internacie, wychowankowie wedle sporządzonych harmonogramów pełnią dyżury, sprzątają pomieszczenia funkcyjne, własne pokoje, dbają o estetyczny wygląd pokoi, korytarzy.
Do większych zadań takich jak zorganizowanie konkursu, wycieczki po najbliższej okolicy, zorganizowania spotkania przy ognisku, często wykorzystuję metodę projektu, która umożliwia zaangażowanie większej ilości uczniów w przygotowanie zadania. Wychowankowie uczą się w ten sposób samodzielności, współpracy z innymi, korzystania
z różnych źródeł informacji, nabywają nowe umiejętności przydatne w codziennym życiu.
     Ważne miejsce w mojej pracy zajmuje opieka nad redakcją gazetki szkolnej „Naleśnik”. Jako opiekun pomagam młodzieży poprzez adiustację gramatyczną, ortograficzną tekstów. Wspólnie dyskutujemy i omawiamy artykuły i materiały przynoszone do druku. Udostępniam komputer, kserokopiarkę do drukowania nowych numerów. Młodzież sama we własnym zakresie rozprowadza gazetkę wśród uczniów szkoły, zebrane pieniądze przeznaczamy na materiały i urządzenia przydatne w wydawaniu gazetki.
     Metoda własnego przykładu jest niezbędna w pracy wychowawczej z młodzieżą. Dlatego też staram się postępować zgodnie z tym, co przekazuję wychowankom w procesie wychowania. Nie palę papierosów, nie nadużywam alkoholu, staram się prawidłowo komunikować z wychowankami po to, aby moje słowa i argumenty były autentyczne
i prawdziwe. Jeśli zdarza mi się popełnić błąd, przyznaję się do tego i potrafię przeprosić wychowanka lub grupę. Tego samego staram się wymagać od swoich wychowanków.
     Wymienione powyżej metody i formy pracy z młodzieżą staram się na bieżąco analizować i porównywać do założonych efektów i celów wychowawczych zawartych
w swoim planie wychowawczym. Efekty i korzyści uzyskiwane w procesie wychowania nie zawsze są natychmiastowo zauważalne, czasami trzeba czekać miesiąc, rok lub kilka lat, aby zobaczyć efekty swojej pracy. Są jednak takie, które ujawniają się po niedługim czasie, pozwalają lepiej funkcjonować grupie, pojedynczym wychowankom oraz wychowawcy.
Sadzę, że moje działania wychowawcze przynoszą efekt w postaci lepszej wzajemnej komunikacji interpersonalnej z wychowankami, wychowankowie mają do mnie zaufanie
i śmiałość, często przychodzą ze swoimi osobistymi problemami, pytając o radę lub pomoc
w rozwiązaniu problemu. Wzajemne zaufanie, szczerość i otwartość sprawia, że wychowankowie czują się bezpieczniej, traktują internat jako „własne”, „swoje” miejsce,
w którym mogą normalnie funkcjonować i realizować swoje plany życiowe. We wzajemnych relacjach wychowankowie w większym stopniu potrafią otwarcie i szczerze mówić o swoich problemach, uważniej słuchać siebie, poznawać siebie, kolegów, swoje mocne strony.
Wychowankowie potrafią krytycznie spojrzeć na własne postępowanie, maja odwagę przyznać się do własnych błędów lub zwrócić uwagę wychowawcy jeśli postępuje według nich niewłaściwie. Taka atmosfera procentuje większym poszanowaniem mienia internatu, wyposażenia pokoi, rzadko spotykam się z przypadkami wandalizmu i dewastacji.
     Dzięki uczestnictwu w kołach zainteresowań, wychowankowie mogą ujawniać
i rozwijać swoje uzdolnienia, publiczne występy są okazją do prezentacji swoich umiejętności, ponadto uczy się w ten sposób opanowywania tremy, większej śmiałości, może się to przyczyniać do wzrostu poczucia własnej wartości wychowanków. Dla niektórych jest to początek kariery artystycznej, jeden z absolwentów szkoły, który zaczynał naukę gry na gitarze w szkolnym zespole prowadzonym przeze mnie, jest dzisiaj zawodowym muzykiem
z ukończoną Akademią Muzyczną w Warszawie.
     Wychowanie nie jest procesem jednostronnym, kontakty z młodzieżą wywołują także zmiany w postawie wychowawcy. Dla mnie kontakty z młodzieżą przynoszą zawsze nowe doświadczenia, zmusza to mnie do ciągłego samokształcenia, poszukiwania najbardziej skutecznych sposobów i metod w pracy wychowawczej. Zajęcia prowadzone w czasie wolnym motywują mnie do ciągłego rozszerzania swoich umiejętności, uaktualniania swojej wiedzy. Kontakty z młodzieżą dostarczają mi aktualnych informacji o panujących modach, trendach w muzyce i w innych dziedzinach.
     Praca wychowawcza przynosi również niepowodzenia i porażki. Wiążą się one
z napotykanymi trudnościami pochodzącymi z różnych źródeł. Wiele moich niepowodzeń wychowawczych wiąże się ściśle z brakiem współpracy z rodzicami wychowanków, którzy przejawiają trudności wychowawcze. Odległe miejsce zamieszkania, brak zainteresowania dzieckiem, brak poczucia wartości nauki i wykształcenia powodują to, ze rodzice niektórych uczniów rzadko i niechętnie kontaktują się z internatem. Jeżeli są zmuszeni do kontaktu
z wychowawcą, to lekceważą problem lub agresywnie atakują szkołę i internat, przerzucając całą odpowiedzialność na te instytucje. Brak tej współpracy, czasami powoduje, że młody człowiek musi opuścić internat, w drastycznych przypadkach szkołę. Dlatego sądzę, że przydatne byłyby dla mnie zwiększenie umiejętności pracy z rodzicami. Większa współpraca w tej dziedzinie ze szkolnymi wychowawcami.
     Niepowodzenia mogą wynikać ze zbytniej uległości wobec przełożonych, stało się tak w moim przypadku, podczas przygotowań jednego z kolejnych wydań gazetki , w której miał się ukazać, zresztą zgodny z prawdą, artykuł o kiepskiej jakości wydawanych posiłków na stołówce internatu. Na skutek nacisków przełożonych, artykuł nie ukazał się. Poskutkowało to, utratą mojej wiarygodności jako wychowawcy oraz doprowadziło do zniechęcenia
i rozpadu redakcji gazetki. Ponowne odbudowanie i stworzenie nowej grupy redagującej czasopismo, wymagało ode mnie roku usilnych starań i pracy. Jeżeli chce się być wiarygodnym w oczach wychowanków, należy zawsze, jeżeli mają rację, stawać po ich stronie, nawet wbrew przełożonym.
     Praca opiekuńczo - wychowawcza w internacie wymaga w obecnej chwili od wychowawcy ciągłego doskonalenia swoich pedagogicznych umiejętności. Należy z pełnym zrozumieniem i życzliwością traktować wychowanka, jednocześnie nie można rezygnować
z wymagań wobec młodych ludzi, gdyż ten kto nie wymaga, nie stawia przed nimi trudnych celów, tak naprawdę nie wychowuje.
Literatura
Gaś. B. Z. Od wychowania do profilaktyki. „Remedium” Grudzień 2002.
Kowalik K. Wychowanie w internacie. WSiP Warszawa 1975.
Węgierski Z. Internat jako środowisko wychowawcze. WsiP Warszawa 1979.
Wroczyński R. Pedagogika społeczna. PWN Warszawa 1974.


Scenariusz zajęć profilaktycznych                    Załącznik nr 1
                    

Temat: Przemoc w naszej szkole i jak sobie z nią radzić?
Czas: 2 h
Cele:
analiza sytuacji, kiedy stosowana jest przemoc oraz szukanie sposobów jej przeciwdziałania;
Uczestnicy:      grupa VIII, klasa I c
Metody:      praca z grupą, praca w małych grupach, dyskusja, rozmowa kierowana, odgrywanie scenek;
Materiały:      Trzy arkusze papieru z przepisanym opowiadaniem, arkusze papieru, mazaki;

Przebieg zajęć:
Uczniowie zasiadają w kręgu. Prowadzący prosi uczestników o krótką wypowiedź na temat swojego samopoczucia, lub ważnego wydarzenia w dzisiejszym dniu.
Prowadzący inicjuje dyskusję na temat przemocy, zadaje pytania uczestnikom :
czy byli lub są obiektem agresji?
czy byli świadkami lub uczestnikami takich sytuacji, jak się wtedy zachowywali?
Prowadzący dzieli grupę na trzy zespoły. Każdy zespół otrzymuje opis sytuacji. Każda grupa analizuje sytuację, posługując się pytaniami zapisanymi pod jej treścią,
i prezentuje swoją analizę całej grupie. Następnie każda grupa wybiera najskuteczniejsze rozwiązanie, przygotuje scenkę z wybranym zakończeniem i zagra ją.
Sytuacja:
Tomek jest uczniem I klasy. Mieszka w internacie. Dwóch chłopców z najstarszej klasy już kilkakrotnie wykorzystywali Tomka w różnych sprawach, sprzątał im pokój, przepisywał zeszyty, chodził po zakupy. Ostatnio zażądali od Tomka aby przywiózł z domu pieniądze i zakupił dla nich alkohol. Tomek nie przywiózł pieniędzy, gdyż rodzice nie mieli. Chłopcy spotkali Tomka w ubikacji, gdy dowiedzieli się, że nie spełnił ich polecenia kazali mu robić 100 pompek i dali mu „karczycho”.
Pytania do analizy sytuacji:
Jakie uczucia przeżywał Tomek, a jakie chłopcy?
Jakie mogą być skutki tej sytuacji dla Tomka, a jakie dla dwóch chłopaków?
Jakie były motywy postępowania chłopców?
Jakie normy społeczne zostały w tej sytuacji naruszone?
Czy chłopcy myśleli o przyszłości?
Jak Tomek mógł się bronić?
Czy mógł uniknąć tej sytuacji?
Prowadzący rozpoczyna dyskusje na temat: „Czy mówienie nauczycielom, rodzicom
i innym dorosłym o zaobserwowanych lub doświadczanych faktach przemocy to donoszenie?
Na zakończenie uczestnicy podczas rozmowy, proponują jak można pomóc osobie, która jest ofiarą przemocy i co mogą w takich sytuacjach zrobić koledzy i koleżanki? Rozwiązania zapisujemy na kartkach papieru.
Ocena zajęć.
Na zakończenie uczestnicy odnoszą się do poniższych pytań, wstawiając ocenę w skali 1 – 6 do tabeli narysowanej na arkuszu papieru:
czy dobrze się czułeś na zajęciach?
czy temat był ważny i interesujący dla ciebie?
czy opowiadały ci formy pracy na zajęciach?


Atmosfera     Temat     Metody pracy     
               

 


Opracował:
Bogusław Dziedzic

 

Default Template for Easy Text To HTML Converter